لابد داستان صفوان جمّال ( از شیعیان معاصر امام موسی کاظم علیه السلام ) را شنیده اید. معروف است که صفوان در کار اجاره دادن شتر بود و از جمله شتر هایش را برای سفری به هارون عباسی کرایه داده بود. امام کاظم ( که درود خداوند بر او و اجداد و فرزندان پاکش باد ) وی را به سبب این کار مورد شماتت قرار دادند. صفوان که یحتمل عمل خود را یک مبادله اقتصادی مباح می دانست و شاید مثل ما به مطلوبیت کندن یک مو از خرس (!) قائل بود، سبب سرزنش را از امام سؤال کرد. حضرت بدین مضمون پاسخ دادند که مگر نه اینکه وقتی شتر هایت را به هارون اجاره داده ای ، در دل آرزو می کنی که او به سلامت از سفر بازگردد و مالت را به تو باز گرداند و حق و حقوقت را بپردازد؟ به همین میزان که نفع تو با نفع سلطان جائر و امام ظلم گره خورده است، با او همراه و هم جهت هستی.
چند روز قبل وقتی خبر های بحران مالی در آمریکا و اثر فوری و شدید آن بر اقتصاد دیگر نقاط دنیا ( از اروپا و ژاپن و چین و ببر های آسیایی تا همین شیخک های حاشیه خلیج فارس ) را می شنیدم، به یاد داستان صفوان جمّال افتادم. به رغم توصیه ها و تجویز های اکید کارشناسان خیرخواه و « عقلای قوم » در لزوم پیوستن به نظام تقسیم کار جهانی و مطلوبیت فرآیند جهانی شدن، همین یک نکته که ادغام در اقتصاد جهانی منافع ما را به طور اساسی به منافع سلطان جائر عصر گره می زند، باعث می شود که در مطلوب بودن آن درنگ کنیم. ماجرا همان ماجرای صفوان است. اگر ما تبدیل به بخشی از وضع موجود جهان بشویم دیگر نمی توانیم موضع انقلابی نسبت به آن داشته باشیم. در این صورت ایجاد هر تزلزلی در وضع موجود، به جای آنکه موجب دلگرمی و امید ما شود اسباب اضطراب و نگرانی را فراهم خواهد کرد .
احتمالاً در چنین وضعیتی منافع اقتصادی ما اقتضای آن را خواهد داشت که مجالس وعظ و هیئات مذهبی مان را نیز با این دعاها به پایان ببریم : بار الها! شاخص اصلی و بازده نقدی بورس وال استریت را الساعه ارتقا عنایت بفرما. ( الهی آمین! ) به کرم و بخشندگی ات سایه شوم بحران مالی که بر بانک لمن برادرز مستولی شده را مرتفع فرما. ( الهی آمین! )
راستی، در کنار اینها می شود برای تعجیل در فرج شمشیر برنده عدالت و ویرانگر کاخهای ظلم و عصیان نیز دعا کرد؟
پ.ن.۱: این درست که ما همین حالا هم برکنار از تأثیر تحولات اقتصاد جهانی نیستیم ولی سخن بر سر میزان این تأثیر و مطلوبیت آن است.
پ.ن.۲ : اگر کسی منبع معتبری که داستان صفوان را دقیق نقل کرده باشد می شناسد، ممنون می شوم که برایم آدرسش را بنویسد. البته اگر اشتباه نکنم ، مرحوم مطهری در داستان راستان نقل کرده باشند.